Çin Sorunu Üzerine Tezler Pt.2
15. Stalinizm, 1927’deki yenilgiyi hiçbir zaman Çin’deki burjuva devriminin bir “aşama”sından ve işçi hareketinde “geçici” bir gerilemeden başka bir şey olarak görmek istemedi. Bu yorumu reddediyoruz. Bu dönemin sınıf mücadeleleri “kısmi” olmaktan çok uzaktı, öyle ki, burjuvazi ile proletarya arasında bir iktidar mücadelesine dönüştüler ve yenilgiye, tüm komünist öncünün fiziksel ve uzun süreli ortadan kaldırılması eşlik etti. Troçki’nin dediği gibi, Çin’deki “demokratik devrim”, burjuva devriminin değil, burjuva karşı-devriminin karakterini almıştı. Son olarak, 1927’deki başarısızlık, Moskova Enternasyonali’nin Bolşevik geleneğini Doğu’daki tüm ülkelerde tamamen reddetmesine işaret ediyordu. Lenin’in Rus devriminin yaklaşan zaferini ilan ettiği 1917 Nisan Tezleri, Stalin’in Çan Kay-şek’in darbesini devrimci “aşamalar” teorisiyle haklı çıkardığı Nisan 1927 tezleriyle kelimesi kelimesine çelişiyordu.
Burjuva ve milli tarih yazımına karşı, Marksizm, burjuva devrimci hareketlerin tarihsel seyrine ilişkin proleter ve uluslararası kavramını yeniden oluşturmalıdır:
1789 – 1871: Batı Avrupa’da (Kuzey Amerika ve Japonya’da olduğu gibi) burjuva demokratik hareketler;
1905 – 1950 (kabaca): Doğu Avrupa’da ve tüm Afro-Asya bölgesinde milli devrimci hareketler; sadece bir proleter zafer: Rusya’da;
1917 – 1927: Rusya’da ve dünyanın geri kalanında Stalinist karşı-devrimin koşulları olarak Avrupa’da (1918-1923) ve Asya’da (1924-1927) yenilgiyle birlikte sürekli devrimin dünya stratejisi.
D. Köylü “Sosyalizm”i ve “Yeni” Demokrasi
16. Marksizm, yalnızca “demokratik aşama” teorisini kınamakla kalmamış, aynı zamanda, “tarım aşaması” sırasında, Kuomintang solu hükümetiyle ittifakını örtbas etmek için Stalin’in “işçilerin ve köylülerin demokratik diktatörlüğü” sloganını kullanmasını da reddetmiştir. Tamamlanmış biçimiyle bu teori, her devletin sınıf doğasına ilişkin bu Marksist kavramların tamamen terk edildiğinin sinyalini vererek “yeni” demokrasinin teorisi haline gelmiştir.
«Böylece dünyadaki sayısız devlet sistemi biçimi şu üç temel tipe indirgenebilir: 1) burjuva diktatörlüğü altındaki cumhuriyetler; 2) proletarya diktatörlüğü altındaki cumhuriyetler; 3) birkaç devrimci sınıfın ortak diktatörlüğü altındaki cumhuriyetler(…). Belirli bir tarihsel dönemde, devlet örgütlenmesinin tek uygulanabilir biçimi, yeni demokratik cumhuriyet dediğimiz üçüncü örgüttür». (Mao Zedong, Yeni Demokrasi Üzerine, 1940).
Lenin’in Enternasyonal’i, sömürgelerin proleterlerini hiçbir zaman proletarya diktatörlüğü ile burjuvazinin diktatörlüğü arasında bu tür “ara” devletler kurmaya çağırmadı ve biz de kırk yılı aşkın “anti-emperyalist cepheler”den sonra böyle bir devletin tek bir örneğinin var olduğunu ya da şimdiye kadar var olduğunu kabul etmiyoruz. Rus devrimi sırasındaki iktidar ikiliği deneyimi, “işçilerin ve köylülerin demokratik diktatörlüğü”nün kısa sürede kaçınılmaz olarak ya proletarya diktatörlüğüne ya da burjuvazi diktatörlüğüne dönüştüğünü gösterdi. Troçki bu dersi Çin devrimine kadar genişletti ve bugün onun doğrulandığını her sömürgecilik karşıtı hareketin burjuva sonuçlarında görebiliriz.
“Rus Narodnikleri, Menşeviklerle birlikte, kısa ömürlü “diktatörlüklerine” açık bir ikili iktidar biçimini ödünç verirken, Çin “devrimci demokrasisi” bu aşamaya bile ulaşamadı. Ve genel olarak tarih düzene göre işlemediği için, bize yalnızca, Guomindang’ın 1925’ten beri uyguladığı diktatörlük dışında başka bir “demokratik diktatörlük” olmadığını ve olmayacağını anlamak kalıyor” (Troçki, Lenin’den Sonra Komünist Enternasyonal).
17. Tarım hareketini ve köylülerin silahlanmasını uzun süre görmezden geldikten sonra, Stalinistler buna o kadar aşık oldular ki, onu “Çin devriminin belirleyici özelliği ve yeni demokrasinin temeli” olarak görmeye başladılar.
Stalin, “Özünde, milli sorun bir köylü sorunudur” diyordu. Ve Mao şu yorumu yaptı:
«Bu, Çin devriminin özünde bir köylü devrimi olduğu ve şu anda devam etmekte olan Japonya’ya karşı direnişin özünde köylü direnişi olduğu anlamına gelir. Esasen, Yeni Demokrasi siyaseti, köylülere güç vermek anlamına gelir» (Mao Zedong, On New Democracy, 1940)
Emperyalist çağda burjuva devrimlerinin özgünlüğü, bizim ilgilendiğimiz kadarıyla burada yatmıyor. Geçmişte hepsi silahlı örgüt de dahil olmak üzere köylüleri farklı şekillerde kullanmış ve hepsi de farklı derecelerde tarımda köklü değişiklikleri beraberinde getirmiştir. Yine de Marksizm, köylü sınıfının kendi politikasını tanımlamadaki yetersizliğini her zaman vurgulamıştır. Burjuva devrimlerinin ayrılmaz bir parçası olan tarım ayaklanmalarının ancak kentlerin önderliğinde ve iktidarı onlara bırakarak başarıya ulaştığını göstermiştir. Komünist Manifesto daha 1848’de köylülüğün ikili karakteri ve neden bağımsız bir sınıf olarak hareket edemeyeceği konusunda ısrar etmişti. Köylü, burjuva ilişkilerinin toplumsal temsilcisinden başka bir şey değildir; siyasi temsilini her zaman başkalarına bırakır.
Hem Rusya’da hem de Çin’de, bizi köylülüğü “küçümsediğimiz” için suçlayan köylü “sosyalizmi”nin tüm savunucularına, her zaman Marksizm’in derslerini vurguladığımızı ve Doğu devrimlerinin özgünlüğünün, köylü kitlelerinin silahlı müdahalesi yatmadığını, daha ziyade proletaryanın burjuva hedeflere varmaması ihtimali olduğunu söylüyoruz.
18. Çin proletaryasının yenilgisi, devrimin neden kırsal kesime çekilmesi gerektiğini açıklıyor. Ancak bu, komünistlerin sınıf anlayışlarını köylü “sosyalizmi” teorileriyle değiştirmelerini haklı çıkarmaz. 1848-9’da Alman devriminin başarısızlığı proletaryayı aynı politik olarak örgütsüz durumda, küçük-burjuva demokrasisi tarafından batırılma tehlikesiyle karşı karşıya bırakmıştı. Marx ve Engels’in ünlü Komünistler Birliği’ndeki Hitaplarında ortaya koydukları tehlike buydu.
“İşçileri, özel çıkarları gizli tutulurken, genel sosyal demokrat sözlerin hakim olduğu bir parti örgütü tuzağına düşürmeye çalışan” küçük-burjuva radikallere karşı, Hitap, bağımsız bir sınıf partisinin gerekliliğini vurgulamıştı.
Her türlü küçük-burjuva demokratik iktidara karşı Hitap, proleter devriminin sloganını işte böyle ortaya koymuştu:
“İşçiler, yeni resmi hükümetlerin yanı sıra, eş zamanlı olarak, ya yerel yürütme komiteleri ve konseyleri biçiminde ya da işçi kulüpleri ya da komiteleri aracılığıyla kendi devrimci işçi hükümetlerini kurmalıdırlar; ama kendilerini en başından beri, tüm işçi kitlesinin arkasında duran otoriteler tarafından denetlenmekte ve tehdit edilmekte buluyorlar”. (Marx, 1848 Devrimleri).
Bu, Marksizmin “işçi ve köylü partileri”, “işçi ve köylü hükümetleri” ve “yeni” demokrasi gibi gerici formüllere verdiği klasik yanıttır. 1850 Hitabı tamamen onlara yöneliktir. Marx ve Engels burada “demokratik diktatörlük”ten söz etmiyorlarsa, bunun nedeni proletaryanın küçük-burjuva demokratların ajitasyonuna karşı kullanmasını uygun bir slogan olarak görmemeleridir. Stalin ve Mao’nun görüşleri, Çin’de ve hatta Rusya’da keşfettiklerini iddia ettikleri “orijinal” özelliğin, yani tarım devriminin Almanya’da yokluğuna bile dayanamaz. Aksine, Marx ve Engels, proletaryanın siyasi rehberliği altında 16. yüzyıl köylü savaşının “yeniden yürütülmesini” birden çok kez reddettiler.
19. Rus devrimi, Alman burjuva devrimi kadar, bir sınıflar blokunu temsil eden istikrarlı bir “halk” iktidarının sırrını açığa çıkarmaz. 1917’den çok önce Lenin, “işçilerin ve köylülerin devrimci ve demokratik diktatörlüğü” formülünü, proletaryanın “köylülere dayanan” veya “köylüleri arkasına çeken” bir iktidar olarak açıkladı. Bu ne cepheci ne de “demokratik” bir formüldür. Lenin, Marx ve Engels ile mükemmel bir süreklilik içinde, Nisan 1917’deki sloganı şöyle yorumlar:
“Proletarya ve köylülüğün devrimci-demokratik diktatörlüğü, Rus devriminde zaten bir gerçeklik haline geldi, çünkü bu “formül”, bu ilişkiyi, bu işbirliğini uygulayan somut bir siyasi kurumu değil, yalnızca bir sınıf ilişkisini öngörmektedir. “İşçi ve Asker Vekilleri Sovyeti” – işte orada “proletaryanın ve köylülüğün devrimci-demokratik diktatörlüğü” zaten gerçekleşmiş durumda” (Lenin, “Taktik Üzerine Mektuplar”, Coll. Works, Cilt 24, 44-5).
“Hem burjuvazinin egemenliği (Lvov ve Guchov hükümeti) hem de iktidarı gönüllü olarak burjuvaziye bırakan, gönüllü olarak kendini burjuvazinin bir uzantısı kılan proletarya ve köylülüğün devrimci diktatörlüğü, yan yana, birlikte, aynı anda var olmaktadır.” (a.g.e., s.46).
“Şimdi yeni ve farklı bir görev ile karşı karşıyayız: bu diktatörlük içinde proleter unsurlar (komüne geçişi temsil eden müdafa karşıtı, enternasyonalist, ’komünist’ unsurlar) ile küçük mülk sahibi veya küçük şirketler, yani burjuva unsurlar arasında bir bölünme yaratmak.” (a.g.e., s. 45).
Şubat ve Ekim arasında halkçılar ve Menşevikler, “demokratik diktatörlüğün” kuduz destekçileriydiler ve Lenin’i köylülüğü “küçümsemekle” ve burjuva sosyal reformlar aşamasını “atlamak” istemekle suçladılar. Bolşevikler ise, meselenin Rusya’ya “sosyalizmi sokma” değil, siyasi iktidarı ele geçirme meselesi olduğuna dikkat çektiler; bundan sonra proletarya diktatörlüğünün küçük-burjuva demokrasisinin ekonomik reformlarını nasıl gerçekleştireceğini göstereceklerdi.
20. Çin liberal burjuvazisinin önündeki teslimiyetten sonra, “Troçkizme karşı mücadele”, mağlup proletarya içinde, Rus devrimi sırasında halkçılar ve Menşevikler bloku tarafından daha önce savunulan konumların zaferini sağlamayı amaçladı. Ve bu görevi yürüten, bir zamanlar Kuomintang Merkez Komitesi üyesi ve son zamanlarda köylülüğün kışkırtıcısı olan Mao Zedong’du.
Bize göre o, proletaryanın partisini “dağlara” götürerek ve onu köylü gerilla savaşına iterek ne “kurtardı” ne de “yeniden inşa etti”: Partiyi sadece kafası karışık küçük-burjuva kitlesinde boğdu. Buna karşılık, Nisan 1917’de Lenin ve Mart 1850’de Marx, Komünistlerin bu şekilde çıkmaza girmesini engelleyebildiler. Ve Çin devrimindeki iktidar sorununa gelince, Mao Zedong, 1927’de Çan Kay-şek’in baskısının kontrolsüz kalmasına izin veren küçük-burjuva yanılsamalarından bile vazgeçmedi. “Milli” burjuvazinin zayıflığının, burjuva iktidarını oluşturmak için, beceriksiz ve kendini örgütlemekte yavaş “halk” ve köylü yığınlarının eyleminden başka bir olasılık bırakmadığı bir dönemde ve bir ülkede, “yeni demokrasi” teorisi, bundan başka bir şey değildir.
Küçük-burjuva demokratlar, “etkili” bir birliğe ulaşmada karşılaştıkları güçlüklerden, karaktersizliklerinden ve doğuştan gelen istikrarsızlıklarından ötürü “tepki”yi suçlamayı severler. Marksizm ise bunu istikrarsız ekonomik durumlarının bir yansıması olarak görür. Milli bir devlet kurmak, emperyalizme karşı savaşmak veya sosyalist programı gerçekleştirmek için bu kitlelerin siyasi inisiyatifine başvurmak, yalnızca Marx ve Lenin’i reddetmekle kalmaz, aynı zamanda tüm devrimci hareketi tehlikeye atar. Bize göre, Çin devriminin bitmez tükenmez dalgalanmaları ve bugün, siyah Afrika’nın büyük bir bölümünü sarsan kanlı anarşi tarafından yeterince kanıt sağlanmıştır.
Bu nedenle 1917’de Lenin, halkçıların ve Menşeviklerin Kurucu Meclis aracılığıyla “gerçekleştirmek” istedikleri “devrimci ve demokratik diktatörlük” “eski formülünü” bir kenara bıraktı. Aynı şekilde Bolşevikler de “sosyal demokrat parti” adını 2. Enternasyonal arşivlerine iade ettiler.
Bu “yeni demokrasi” için de geçerli:
“Demokrasi” gerçekte bir an burjuvazinin diktatörlüğünü, sonra bu diktatörlüğe boyun eğen küçük-burjuvazinin aciz reformizmini ifade eder” (Lenin, Proleter Devrim ve Dönek Kautsky).
E. “Aciz Küçük-Burjuva Reformizmi”
21. Marx ve Engels, 1850 Hitaplarında, Alman proleterlerini, küçük-burjuva demokrasisinin, eski toplumsal ve politik yapıların devrimci dönüşümünde liberal burjuvazi ile aynı hain rolü oynayacağı konusunda uyardılar. Rusya’da bu öngörülerin teyidi sosyal-devrimciler olacaktır. Çin örneği, tüm bir tarihsel dönem ve tüm bir ülke ölçeğinde mutlak bir doğrulama teşkil ediyor.
“Demokratik küçük-burjuva, tüm toplumu devrimci proleterlerin çıkarları doğrultusunda dönüştürmek bir yana, yalnızca, mevcut toplumu kendileri için mümkün olduğu kadar katlanılabilir ve rahat hale getirecek toplumsal koşullarda bir değişikliği arzulamaktadır. Bu nedenle, her şeyden önce, bürokrasinin kısıtlanması ve büyük vergi yükünün büyük toprak sahipleri ve burjuvaziye aktarılması yoluyla hükümet harcamalarında bir azalma talep ediyorlar. Ayrıca, kapitalistlerden kamu kredi kurumlarının kurulması ve tefeciliğe karşı kanunların çıkarılması yoluyla büyük sermayenin küçük sermaye üzerinde yaptığı baskının kaldırılmasını ve bunun yerine kendilerinin ve köylülerin devletten uygun koşullarda avans almalarının mümkün olmasını talep ediyorlar. Ayrıca, feodalizmin tamamen ortadan kaldırılması yoluyla toprak üzerinde burjuva mülkiyet ilişkilerinin getirilmesini talep ediyorlar.
“İşçiler söz konusu olduğunda, her şeyden önce kesin olan bir şey var: eskisi gibi kalacaklar. Ancak, demokratik küçük-burjuva, işçiler için daha iyi ücret ve güvenlik istiyor ve bunu devlet istihdamının genişletilmesi ve refah önlemleri ile sağlamayı umuyor… Ama bu talepler hiçbir şekilde proletaryanın partisini tatmin edemez. Demokratik küçük-burjuva, devrimi mümkün olan en kısa sürede sona erdirmek, en fazla yukarıda belirtilen hedeflere ulaşmak isterken, daha mülk sahibi tüm sınıflar egemenliklerinden sürülene kadar devrimi proletarya devlet iktidarını ele geçirinceye, üretim işçilerin elinde yoğunlaşana ve proleterlerin birliği -yalnızca bir ülkede değil, dünyanın bütün önde gelen ülkelerinde- yeterince ilerleyene, bu ülkelerin proleterleri ve en azından belirleyici güçler arasındaki rekabet sona erene kadar kalıcı kılmak bizim çıkarımız ve görevimizdir… Bizim kaygımız sadece özel mülkiyeti değiştirmek değil, onu ortadan kaldırmak, sınıf karşıtlıklarını örtbas etmek değil, sınıfları ortadan kaldırmak, mevcut toplumu iyileştirmek değil, yeni bir toplum kurmaktır” (Hitap…, age, s. 323) -4).
22. Tarım sorunuyla ilgili olarak, Mao’nun partisi, köylü mülkiyetinin kutsal haklarının hukuksal olarak kutsanmasıyla eski ilişkilerden kopuşu vurgulamaya çalışan küçük-burjuva eğilimlerle mücadele etmek için hiçbir şey yapmamıştı. Ve Halk Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bu yana bu kadar gürültülü bir şekilde ilan edilen reformların hiçbiri, tarımın, küçük üretimin, küçük toprak sahibi köylünün “çıkarları”nın ve onlara devlet “yardımının” verilmesine dayanandan daha büyük bir yoğunlaşmayı tasarlamadı. Burjuva üretim ilişkilerinin bu sınırlamalarının üstesinden gelmek istediklerinde, meydana gelen toplumsal felaket, Rusya’daki sahte Stalinist kolektivizasyonu izleyenden daha az ciddi değildi.
Kısacası, ünlü “tarım devrimi”, kapitalist tarımın gelişiminin iki klasik aşamasına uygun olarak Çin’in kırsal alanlarında sert bir sermaye birikimine indirgenmiştir: önce köylü mülkiyetinin kurulması, ardından yavaş bir kamulaştırma süreci ve burjuva üretici güçlerin ve büyüyen bir piyasa ekonomisinin itici gücü altında yoğunlaşma.
“Özel bir engel ortaya çıkmazsa, savaştan sonra bu politikayı, önce tüm ülkeye kira ve faiz indirimini yayarak ve ardından kademeli olarak “çiftçinin ülkesi”ne ulaşmak için uygun önlemleri alarak sürdürmeye hazırız” (Mao Zedong), Koalisyon Hükümeti Üzerine, 1945, age, s. 248).
“O zaman, köylülere, çiftçilik ve diğer üretim kooperatiflerini adım adım gönüllülük temelinde örgütlemeleri için yardım edildikçe, üretici güçler büyüyecektir” (age, s.251).
İlk aşamaya ulaşmak çeyrek yüzyıl (1927-1952) aldı: müsadere ve bölünme. Ama Çin “modern”, yoğunlaştırılmış, yani tam anlamıyla kapitalist bir tarıma sahip olmadan önce, yalnızca dünya komünist proletaryasının milli, köylü ve küçük-burjuva “sosyalizmi”ni alt etmiş olmasını umabiliriz.
23. Çin tarımının yorgun tarihsel gelişiminde bir gerçeğin doğrulandığını görebiliriz: onun burjuva karakteri. Ama bizim ÇKP’nin tarım politikasına yönelik eleştirimiz bir ilke meselesiyle ilgilidir: tek yaptıkları, özellikle burjuva mülkiyet ilişkilerinin yıkılmasıyla ilgili olarak, toplumsal sonuçlarını tahmin etmeye çalışmadan bu gelişmenin moleküler süreçlerini yansıtmaktı. Yine 1850 Hitap’ından alıntı yapalım:
«Burjuva demokratların işçilerle çatışacağı ilk nokta feodalizmin ortadan kaldırılması olacaktır; küçük burjuvazi, birinci Fransız devriminde olduğu gibi, feodal toprakları köylülere özgür mülkiyet olarak vermek isteyecektir; yani, kır proletaryasının varlığını sürdürmeye ve Fransız köylüsünü hâlâ etkileyen aynı yoksulluk ve borç döngüsüne tabi olacak bir küçük-burjuva köylü sınıfı oluşturmaya çalışacaklar. İşçiler, hem kırsal proletarya çıkarları hem de kendi çıkarları için bu plana karşı çıkmalıdır. Müsadere edilen feodal mülkiyetin devlet malı olarak kalmasını ve büyük ölçekli çiftçiliğin tüm avantajlarıyla birlikte kır proletaryası tarafından toplu olarak ekilen ve ortak mülkiyet ilkesinin, burjuva mülkiyet ilişkilerinin titrek sisteminin ortasında derhal sağlam bir temele ulaşacağı işçi kolonileri için kullanılmasını talep etmelidirler.» (op. cit., s. 327-8).
Komünistler için mesele, Çin’in mi yoksa küçük-burjuva Rusya’nın mı bu dönüşüm için “olgun” olduğunu belirlemek değildi: Burjuva egemenliğinin yıkılması ancak uluslararası ölçekte düşünülebilir. Belli bir ülkenin ekonomik gelişimini hızlandırmak için “kolektivist” reçeteler icat etmek de söz konusu değildi. Bazılarının sosyal-devrimcilerin programı olmakla suçladığı “Toprak Kararnamesi” hakkında yorum yapan Lenin, “Bir program değil, bir kararname yazıyoruz” demişti. Yine de bir noktada bu “kararname” onların “programlarından” farklıydı: köylülüğün sabit hukuki biçimlerdeki (toprak paylaşımı, kamulaştırma) özlemlerini içermiyordu. Milli “sosyalizm” programları ile enternasyonalist komünizm arasındaki farkın tamamı burada yatıyordu.
24. Mao’nun partisinin küçük-burjuva politikası, “işçiler sorununda” daha da net bir şekilde ortaya çıkıyor. ÇKP bayrağına “ücret sisteminin kaldırılması” yazmak şöyle dursun, sermaye ve emeğin birliğini ilan eder ve “sosyalistlerin” Louis Blanc geleneğindeki herhangi bir “hayırseverlik önlemini” ihmal etmez:
“Çin işçi sınıfının görevi, yalnızca yeni demokratik bir devletin kurulması için değil, aynı zamanda Çin’in sanayileşmesi ve tarımını modernize etmesi için de mücadele etmektir. “Yeni demokratik devlet sisteminde emeğin ve sermayenin çıkarlarının ayarlanması politikası benimsenecektir. Bir yandan işçilerin çıkarlarını koruyacak, duruma göre sekiz ila on saatlik bir iş günü tesis edecek, işsizlik yardımı ve sosyal sigorta ve sendikal hakları güvence altına alacak; diğer yandan, uygun şekilde yönetilen devlet, özel ve kooperatif işletmelerine meşru karları garanti edecek – böylece hem kamu hem de özel sektör ve hem emek hem de sermaye endüstriyel üretimin geliştirilmesi için birlikte çalışacaktır.” (Mao Zedong, Koalisyon Hükümeti Üzerine, 1945, age, s. 254).
Böyle bir program, böyle bir uygulama, ileri kapitalist ülkelerin eski reformizminden, Batı’nın herhangi bir “ilerici” milletvekilinin veya herhangi bir “gerici” bakanın seçim konuşmalarından hiç de farklı değildir. Mao, buna “sosyalizm” adını vererek ve Moskova’ya kıyasla münhasırlığını kanıtlayarak, kendisini dünyanın burjuva muhafazakar güçlerinin “ideolojik” düzeyine yükseltmiş, köylü ajitatörü olma özelliğini kaybetmiştir.
Çin’de küçük-burjuva demokrasisi 1927’de devrimci olmaktan çıktı; devlet iktidarını almadan önce bile reformist olmuştu; bugün yanılsamalarını ve özellikle ekonomik-sosyal pratiğini “sosyalist inşa” etiketi altında sunarak gerici hale geldi. Moskova ile olan çatışmasına yüklediğimiz tek siyasi anlam budur.
25. Böylece Çin “popülizminin” tarihsel kaderi sona ermiştir. 1911’deki ilk burjuva devriminden bu yana Lenin, Sun Yat-sen’in ideolojisinin ikili yönünü vurguladı. Toprağın millileştirilmesi, büyük sermayenin “sınırlanması” ve Büyük Güçler tarafından üzerinde anlaşmaya varılan bir endüstriyel kalkınma planının “dürüst” uygulanması yoluyla “sosyalizmi” gerçekleştirme fikriyle ütopyacıydı. Ama bu program, Bolşeviklerin Rusya’da olduğu gibi Çin’de de tanıyabilecekleri bir burjuva devrimci özüne sahipti. Mao’nun partisi, onu benimseyerek ve gerçekleştirerek ona, kendisine ayrılan tek “özgün gelişme” bahşetmiştir: Ütopyacı köylü “sosyalizmi” fikri, Çin’deki “sosyalist inşa”nın gerici ideolojisi haline gelmiştir; ve onun devrimci özü, küçük-burjuva reformları okyanusunda çarçur edilmiştir.
Böylece bir sınıfın siyasi ideolojisi, tarihin onu ölüme mahkum etmesinden çok sonra yozlaştı. Diğer uçta, daha 1894 gibi erken bir tarihte, Rus proletaryası ilk bocalayan adımlarını atarken, Lenin, “Halk Dostları”nın ideolojik iflasını, onların “halk” iktidarı gün ışığını görmeden birkaç on yıl önce ilan edebildi:
«Kırsal gerçekten bölünüyor. Hatta, kırsal uzun zaman önce tamamen bölündü. Ve eski Rus köylü sosyalizmi ondan ayrıldı, bir yandan işçi sosyalizmini yaratırken, diğer yandan kaba küçük-burjuva radikalizmine doğru yozlaştı. Bu değişim yozlaşmadan başka bir şey olarak nitelendirilemez. Köylü yaşamının özel bir düzen olduğu ve ülkemizin istisnai bir gelişme yolu izlediği doktrininden, meta ekonomisinin ekonomik gelişmenin temeli haline geldiğini ve büyüdüğünü artık inkar edemeyen bir tür seyreltilmiş eklektizm ortaya çıktı. Ancak bu sistem altında sınıf mücadelesinin gerekliliğini görmeyi reddeden kapitalizmdir. Köylülüğü modern toplumun temellerine karşı sosyalist devrim için harekete geçirmeye yönelik bir siyasi programdan, modern toplumun temellerini korurken köylülüğün koşullarını “iyileştirme”ye yönelik bir program ortaya çıktı” (Lenin)., “Halkın Dostları Nedir”, Bölüm III, 1894 – Toplu Eserler, Cilt 1, s. 264-5).
F. Burjuva Doğu’da Rekabetler
26. Hindistan ve diğer sömürge ülkelerinden farklı olarak Çin, modern tarihe “herkesin sömürgesi” olarak girmiştir. Çok geçmeden sermaye ihracı, eski İngiliz metropolünden sanayi ürünleri ihracına üstün geldi. Büyük Güçler, yatırımlarını korumak için ülkenin nüfuz alanlarına bölünmesi konusunda “anlaştı”. Pekin’de diplomatik birlikler devlet maliyesine sahipti. Bu durum, Lenin’in işaret ettiği gibi, kapitalizmin en yüksek aşamasına, emperyalizme geçişinin bir yansımasıydı. Sun Yat-sen tarafından ortaya konan, “bağımsız bir devlet” geliştirmek için Büyük Güçler konsorsiyumunun yaratılması projesinin Wilson’ın “sömürgelerin uluslararasılaşması” programı ve Kautsky’nin “ultra-emperyalist” versiyonu dışında nesnel bir temeli yoktu.
“Diyelim ki – dedi Lenin – tüm emperyalist ülkeler, Asya’nın bu bölgelerinin “barışçıl” bölünmesi için bir ittifak kurdular; bu ittifak, “uluslararası olarak birleşmiş mali sermaye”nin ittifakı olacaktır. 20. yüzyıl tarihinde bu türden gerçek ittifak örnekleri var – örneğin güçlerin Çin’e karşı tutumu. Soruyoruz, kapitalist sistemin bozulmadan kaldığını -ki Kautsky’nin yaptığı varsayım bu- varsayarsak, böyle bir ittifakın geçici olmaktan öte, sürtüşmeleri, çatışmaları ve mücadeleyi mümkün olan her biçimde ortadan kaldıracağı “tasavvur edilebilir” mi?” (Lenin, Emperyalizm, Kapitalizmin En Yüksek Aşaması, 1916).
Çin örneği bunun akıl almaz olduğunu göstermiştir. Yüzyılın başında en büyük kapitalist gelişme vaadini ve karların en kesin garantisini sunuyor gibi görünen ülke, iç savaşların ve emperyalist rekabetin kapalı savaş alanı haline geldi. Daha doğrusu, bu karşıtlıkların patlak vermesiyle karşı karşıya kalan dünya emperyalizmi, sermayeler arasındaki dizginsiz rekabeti eski sömürgelere veya yarı-sömürgelere, yani Hindistan, Afrika, Güney Amerika’ya aktararak, Çin’deki tüm ekonomik “planlarından” vazgeçmek zorunda kaldı. Burada “denizaşırı gelişme” ve Rus-Amerikalı Wilson’ların ve Kautsky’lerin bayat pasifizmleri yeniden ortaya çıktı: ama aynı zamanda daha büyük ölçekte gelecekteki devrimci patlamaların da temeli atıldı.
27. Mao’nun partisi, zaferinin Asya’daki emperyalist zincirin şiddetli bir şekilde kırılmasıyla karakterize edilmemesini sağlamak için elinden gelen her şeyi yaptı. Dünya savaşına Sun Yat-sen’den daha fazla bağlı olan ÇKP, liberal Çin burjuvazisinin Çin’e fayda sağlayacak bir “uluslar topluluğu” ve “uluslararası işbirliği” hakkındaki yanılsamasını elde etti.
“ÇKP, Atlantik Bildirisi ve Moskova, Tahran ve Yalta’nın uluslararası konferanslarının kararlarını kabul eder (…). ÇKP’nin dış politikasının temel ilkeleri şunlardır: tüm ülkelerle diplomatik ilişkiler kurmak ve geliştirmek, tüm karşılıklı ilişki sorunlarını çözmek (…) faşist saldırganları ezme ihtiyacından yola çıkarak, uluslararası barışı korumak, devletlerin haklarında bağımsızlığa ve eşitliğe karşılıklı olarak saygı duymak, devletler ve halkların çıkarları doğrultusunda birbirleriyle işbirliği yapmak” (Mao Zedong, Koalisyon Hükümeti Üzerine, 1945).
Sun Yat-sen, bu programın iflasını 1924’te fark etmişti! Mao sadece ona sadık kalmadı, aynı zamanda onu “sosyalizm” olarak sundu:
“Ekonomik olarak gelişmiş olsun ya da olmasın, büyük ve küçük sosyalist ülkeler, ilişkilerini tam eşitlik, toprak bütünlüğüne, egemenlik ve bağımsızlığa saygı ve iç işlerine karışmama ve karşılıklı destek ve yardım ilkeleri temelinde kurmalıdır.” (25 Maddelik Mektup, 14/6/63).
’Eşit’ ticarete doğru ’uyumlu’ bir gelişme gerçekleştiren ülkelerin küçük-burjuva ’sosyalist’ ütopyasına karşı, biz burjuva ülkelerinin yok edilmesini ve yarın proletarya diktatörlüğünün kurulacağı ülkeler arasındaki sadece ’eşit’ değil, ticari olmayan ülkelerin kurulmasını istiyoruz.
28. Çin-Sovyet çatışması, ’ideolojik farklılıkları’ yansıtmak şöyle dursun, burjuva ulusal çıkarlarıyla aynı zeminde var olmuştur. SSCB’nin yerli burjuvazi ve yabancı emperyalizme verdiği tavizlerin Doğu’da milli burjuva devletlerinin kuruluşunu 2. Dünya Savaşı sonrasına kadar geciktirdiği tartışılmaz. Rus Devrimi, Asya’daki sömürgecilik karşıtı hareketleri yeniden uyandırırken, Stalinist karşı-devrim onların gelişimini durdurdu. Ancak Mao’nun bugün Moskova’ya karşı tavır alan partisi ne ÇKP’nin Çan Kay-şek ile ittifakı yenileyerek “halk cephelerine” yönelmeyi ürkekçe yürüttüğü 1937’de, ne de Stalin’in Çan Kay-şek ile otuz yıl sürmesi beklenen bir barış ve dostluk antlaşması imzaladığı 1945’te bu ihaneti hiçbir zaman kınamadı.
Bu nedenle, Çin-Sovyet çatışmasının arkasında yatan şey, ne sömürgecilik karşıtı hareketin çıkarlarının bilincidir, ne de Rus “sosyalizmi” eleştirisidir. Daha ziyade Çin kapitalizminin çıkarları ile Rus emperyalizminin çıkarları arasındaki çelişkilerdir:
“Kapitalist ülkeler arasındaki ilişkileri karakterize eden başkalarının pahasına kar elde etme pratiğini sosyalist ülkeler arasındaki ilişkilere aktarmak ve tekelci gruplar tarafından piyasaları köşeye sıkıştırmak ve kârları bölüşmek için ortaya atılan “ekonomik bütünleşme” ve “ortak pazar”ın sosyalist ülkelere karşılıklı yardımlaşma ve ekonomik işbirliği konusunda örnek teşkil edebileceği sonucuna varmak abestir”. (25 Maddelik Mektup).
29. Stalin’in 6. Komintern Kongresi’nde uygulamaya koyduğu “program”, Çin’i ve diğer geri ülkeleri kendi ulusal sınırları içinde “sosyalizmi inşa etmekten”, Rusya’nın çok yakın zamanda kendisine mal ettiği bu ayrıcalıktan men etti. Rus kapitalizminin çıkarları dünya pazarının çıkarlarıyla bütünleştiği anda, Çin bu eski Stalinist sloganı kendi adına kullanmaya başladı. Ve bu konuda Troçki’nin “Rus sosyalizmi” hakkında söylediklerini tekrarlayacağız:
“Dünyadaki iş bölümü, sovyet sanayisinin yabancı teknolojiye bağımlılığı, Avrupa’nın ileri ülkelerinin üretici güçlerinin Asya hammaddelerine bağımlılığı vb. herhangi bir ülkede bağımsız bir sosyalist toplumun inşasını imkansız kılar” (Sürekli Devrim Üzerine Tezler).
Çin’de “Sosyalizmin inşası” yalnızca sermaye birikimini ve bir piyasa ekonomisinin genişlemesini ifade edebilir. Ancak bu teori, çok daha keskin karşıtlıkları maskelemeyi başaramadı. Çin-Sovyet çatışması, Asya ve Afrika’daki milli burjuva hareketlerinin tüm tarihi ve dünya ticaretiyle ilgili her konferans, ister “bağımsız” ister “sosyalist” olsun, günümüz dünyasında tüm askeri, ekonomik ve siyasi gücü elinde tutan bir avuç büyük emperyal güçle kıyaslandığında “az gelişmiş” ülkelerin artan geriliğini endişeyle vurgulamıştır.
30. Geri kalmış ülkelerin burjuvazisi, kendisini bekleyen yazgıyı tersine çevirmek için, siyasi ve ulusal kurtuluşunu, sömürülen kitlelerin toplumsal ve insani kurtuluşu olarak göstermeye çalışır. Hem kendi burjuvazilerinin hem de dünya emperyalizmi içinde biriken çelişkilerin kurbanı olan eski sömürgelerin proleterleri, demokratik ve reformist ideolojiden kopmak için her zamankinden daha fazla neden bulacaklardır. Daha sonra, Marksizmin ve Lenin’in Enternasyonali’nin, sömürge halklarını sömürüden kurtarmak için siyasi demokrasi ve ulusal bağımsızlığı asla beklemediğini hatırlayacaklar:
“Genişleme dürtüsündeki mali sermaye, en özgür demokratik ve cumhuriyetçi hükümeti ve herhangi bir ülkenin, o ülke “bağımsız” bile olsa, seçilmiş yöneticilerini “serbestçe” satın alabilecek ya da rüşvet yoluyla elde edebilecektir. Mali sermayenin ya da genel olarak sermayenin egemenliği siyasi demokrasi alanındaki herhangi bir reformla ortadan kaldırılamaz. Ulusların kendi kaderini tayin hakkı da tamamen ve sadece siyasi demokrasi alanına aittir. Gelgelelim, mali sermayenin egemenliği, sınıf baskısı ve sınıf mücadelesinin daha serbest, daha geniş ve daha açık olduğu siyasi demokrasinin önemini hiçbir şekilde ortadan kaldırmaz”. (Sosyalist Devrim ve Ulusların Kendi Kaderini Tayin Hakkı, Lenin, 1916).
“Halkçı” Çin ve Rus-Amerikan Hindistan proletaryasının mücadelelerini bu daha açık, daha geniş ve daha serbest sınıf baskısına karşı yürütmesi gerekecektir.